Kennemer lyceum

Wat gebeurt er als je leerlingen serieus neemt als veranderaars – en een school de ruimte geeft om te bewegen, te proberen en soms te struikelen? Op het Kennemer Lyceum in Haarlem groeide een lessenreeks van Planeet in Actie uit tot veel meer dan een tijdelijk project.

Tien weken lang werkten tweedejaarsleerlingen aan duurzame initiatieven voor hun school en buurt. Wat begon met twijfel, scepsis en zichtbare weerstand, eindigde in concrete acties, persoonlijke groei en een school die zichzelf opnieuw zag bewegen.

Voor docenten Tom van der Roest en Olger Wind begon het traject met nieuwsgierigheid, maar ook met onzekerheid. Planeet in Actie zou tien lessen verzorgen, met externe trainers, een afwijkende didactiek en een sterke focus op doen, reflecteren en presenteren. Hoe zouden de leerlingen reageren? En hoe zou dit passen binnen de dagelijkse schoolpraktijk?

“Er komt ineens een nieuw gezicht voor de klas,” zegt Olger. “Iemand die andere dingen van leerlingen vraagt dan ze gewend zijn. Dat is spannend – voor hen, maar ook voor jou als docent.”

Die spanning was vanaf de eerste les voelbaar. Leerlingen moesten zichzelf voorstellen, samenwerken in nieuwe groepjes en direct nadenken over maatschappelijke thema’s als duurzaamheid, afval en voedsel. Daarnaast werd al vanaf les één duidelijk gemaakt waar alles naartoe zou werken: een Planeet Festival, met presentaties op een podium.

De aankondiging van dat festival werkte als vergrootglas. Waar sommige leerlingen meteen enthousiast werden, sloegen anderen dicht. Presentatie angst, faalangst en weerstand kwamen duidelijk naar boven.

In plaats van die weerstand te omzeilen, werd hij onderdeel van het leerproces. Leerlingen mochten zeggen dat ze het spannend vonden. Ze mochten twijfelen. Maar ze werden ook uitgedaagd om niet stil te blijven staan.

Voor de school was dat een belangrijk moment. Het project ging niet alleen over duurzaamheid, maar ook over persoonlijke ontwikkeling en burgerschap in de praktijk.

Binnen Planeet in Actie werken leerlingen aan zogeheten Planeet Missies: Afval bestaat niet, Energiek, De groene en blauwe stad en Eet voor de planeet. Op het Kennemer Lyceum kozen leerlingen een missie die hen aansprak en vertaalden die naar een concreet project in of rond de school.

Het verschil met veel andere projecten was meteen duidelijk: deze plannen waren niet vrijblijvend. Elke groep kreeg een budget om hun idee ook daadwerkelijk uit te voeren. Planeet in Actie fungeerde daarbij letterlijk als ‘de bank’: leerlingen moesten hun plan toelichten, keuzes beargumenteren en verantwoorden hoe ze het geld gebruikten.

“Dat budget maakt een enorm verschil,” zegt Tom. “Het verlaagt de drempel om ambitieus te zijn. Leerlingen voelen: dit doet ertoe. Het blijft niet op papier.”

Voor sommige leerlingen werd het project pas écht betekenisvol toen ze buiten hun eigen klaslokaal aan de slag gingen. Eén van de leerlingen vertelt over haar projectgroep, die samenwerkte met een basisschool in de buurt.

Ze ging met kinderen uit groep 5 afval opruimen rondom de school. “We hebben de wijk schoner gemaakt,” vertelt ze. “En het was ook gewoon leuk om te doen. De kinderen waren superenthousiast.”
De samenwerking verliep soepel en het effect was direct zichtbaar. “Ik wist wel ongeveer wat duurzaamheid was, maar nu kon ik echt een verschil maken,” zegt ze. “Dat voelde goed.”

Dit soort ervaringen maakte duurzaamheid concreet. Niet als abstract vakbegrip, maar als iets wat je kunt doen – vandaag, in je eigen omgeving.

Niet elk project liep vanaf het begin soepel. Sommige groepen kwamen moeilijk op gang, andere sloegen door in ideeën die niet haalbaar waren. Er waren groepjes die wekenlang bleven hangen in plannen maken, verwachtend dat iemand anders het wel zou oplossen. Dat leidde soms tot frustratie – bij de trainers, maar ook bij de leerlingen zelf.

Juist daar zat de waarde. “Een paar leerlingen dachten echt: anderen regelen dit voor ons,” herinnert Olger zich. “Totdat duidelijk werd: nee, jullie moeten dit zelf doen.”

Andere leerlingen verrasten door juist vroeg verantwoordelijkheid te nemen. Een groep rond een compostbak en vergroening van het schoolplein werkte vanaf het begin gestructureerd en doelgericht. Zij maakten zelfs een kleine ‘shop’ tijdens het festival, om hun idee zichtbaar en tastbaar te maken voor anderen.

Tijdens het Planeet Festival, de eindpresentatie waar doorleefd burgerschap centraal staat, was ook de klimaatburgemeester van Haarlem aanwezig. Hij was uitgenodigd om te zien wat leerlingen deden en om zijn eigen verhaal te delen.

“Wij vinden het als klimaatburgemeesters heel belangrijk dat jongeren meedoen,” vertelt hij. “Maar juist die groep is soms lastig te bereiken. Daarom is dit zo waardevol.”

Hij was zichtbaar onder de indruk van de presentaties en van wat leerlingen onderweg over zichzelf hadden geleerd.

Samenwerking was voor hem een terugkerend thema. “In je eentje heb je beperkte impact. Maar samen kun je veel meer bereiken. Dat zien deze leerlingen hier zelf gebeuren.”

Het festival had niet alleen impact op de deelnemende leerlingen. Andere docenten, ondersteunend personeel en bezoekers liepen langs, raakten in gesprek en stelden vragen.

“Er gebeurde iets,” zegt Olger. “Collega’s vroegen wat we aan het doen waren, waarom, en wanneer.”

Projecten lieten blijvende sporen na: een groener schoolplein, nieuwe gesprekken over afval en duurzaamheid, en een gezamenlijke ervaring die zichtbaar werd gedeeld binnen de school.