Burgerschapsles op school: wat zijn de resultaten?

Burgerschapsles op school is een essentieel onderdeel van het hedendaagse onderwijs. Steeds meer scholen kiezen ervoor om burgerschapsles en duurzaamheid structureel te integreren in het curriculum. Maar wat levert burgerschapsles op school nu écht op? In deze blog delen we praktijkervaringen, inzichten en concrete resultaten uit de lessen van Planeet in Actie, aangevuld met reflecties van leerlingen en docenten. Zo helpen we samen leerlingen van “meh, niet leuk” naar “Yay, wanneer doen we weer die burgerschapsles?” 

In dit blog lees je: 
– Wat burgerschapsles op school is 
– Wat leerlingen leren over persoonlijk leiderschap 
– Welke concrete resultaten burgerschapsles oplevert 
– Waarom burgerschapsles op school onmisbaar is 
– Hoe burgerschapsles een springplank vormt naar de toekomst 

Wat is burgerschapsles op school? 

Burgerschapsles op school helpt leerlingen vaardigheden ontwikkelen zoals kritisch denken, omgaan met verschillen en verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en hun omgeving. 

Burgerschapsles gaat verder dan kennis over wetten, rechten en plichten. Het draait vooral om houding en vaardigheden: respectvol omgaan met anderen, je eigen mening vormen en bijdragen aan een inclusieve en duurzame samenleving. Bij Planeet in Actie wordt burgerschapsles direct gekoppeld aan actuele thema’s als duurzaamheid, energie, afval en klimaat. 

Tijdens een burgerschapsles staat leiderschap centraal. Leerlingen ontdekken dat leiderschap niet alleen gaat over grote namen zoals Hitler, Martin Luther King, Trump, Rutte of Nelson Mandela. Leiderschap gaat ook over hoe je jezelf aanstuurt: hoe je omgaat met je gevoelens en met de mening van anderen. Persoonlijk leiderschap dus. 

Wat leren leerlingen over persoonlijk leiderschap?

Tijdens burgerschapslessen ervaren leerlingen dat zij zelf invloed hebben op hun gedrag, gevoelens en keuzes, ook in contact met anderen. 

Tijdens onze lessen werken we veel met doen en ervaren. Een van de oefeningen is dat een leerling een zelfgekozen dansje doet, waarna de rest van de klas dit nadoet. Voor veel leerlingen voelt dit ongemakkelijk. Een jongen noemde ons zelfs sukkels omdat we meededen. 

Ik vroeg de klas of ze hadden gezien dat ik het dansje zonder schaamte deed. Dat hadden ze gezien.   
‘Hoe komt dat, denken jullie?’ vroeg ik. De klas aarzelde.   
‘Omdat ik me niet druk maak om wat jullie van me vinden,’ zei ik. ‘Die jongeman vindt me een sukkel. Dat mag. Ik kies ervoor om me daar niet boos of onzeker over te voelen.’ 

Zo ervaren leerlingen dat ze altijd een keuze hebben. Je kunt je druk maken om de mening van anderen, maar je kunt er ook voor kiezen dat niet te doen. 

Welke concrete resultaten levert burgerschapsles op school op? 

Burgerschapsles op school levert niet alleen kennis op, maar stimuleert ook persoonlijke groei en bewustwording. 

Aan het eind van elke les schrijven leerlingen op wat ze hebben geleerd. Dit zijn woorden en inzichten die leerlingen zélf opschreven na afloop van de les: 
– Natuurlijke leider 
– Persoonlijk leiderschap 
– Sociaal leider 
– Gevoelens kiezen 
– Respect voor anderen 
– Duurzame keuzes maken 
– Omgaan met groepsdruk 
– Verantwoordelijkheid nemen 
– Openstaan voor andere meningen 
– Samenwerken aan oplossingen 

Dit laat zien dat burgerschapsles niet alleen gaat over weten, maar over worden. Persoonlijke groei en inzichten vormen de motor van duurzame verandering. En duurzaam bedoelen we hier bewust dubbellaags. 

Waarom is burgerschapsles op school onmisbaar in deze tijd? 

Burgerschapsles op school helpt leerlingen omgaan met een snel veranderende samenleving vol complexe vraagstukken en uiteenlopende meningen. 

Leerlingen groeien op in een wereld met klimaatverandering, diversiteit en digitale beïnvloeding. Ze krijgen dagelijks informatie en meningen over zich heen, online en offline. Burgerschapsles leert hen kritisch kijken, feiten van meningen onderscheiden en bewust omgaan met nieuws en sociale media. 

Een voorbeeld: veel leerlingen denken dat je elke dag vlees moet eten. Wat ze vaak niet weten, is dat voor één kilo rundvlees ongeveer 15.000 liter water nodig is. Met deze nieuwe kennis gaan leerlingen in gesprek, stellen ze vragen en krijgen ze de ruimte om opnieuw een keuze te maken. 

Zo ontwikkelen zij vaardigheden en zelfvertrouwen om verantwoordelijkheid te nemen voor de wereld van morgen. 

Hoe werkt burgerschapsles volgens het DOEN-model? 

De burgerschapslessen van Planeet in Actie zijn opgebouwd volgens het DOEN-model: 

– Dromen – Leerlingen verkennen wat zij belangrijk vinden en wat voor wereld zij voor zich zien.   
– Ontwerpen – Ze bedenken oplossingen en ideeën rondom burgerschap en duurzaamheid.   
– Ervaren – Door werkvormen en oefeningen ervaren zij wat keuzes en gedrag doen.   
– Neerzetten – Leerlingen formuleren hun eigen standpunt en zetten een eerste stap in actie. 

Hoe bereidt burgerschapsles leerlingen voor op de toekomst? 

Burgerschapsles op school geeft leerlingen eigenaarschap over hun keuzes en laat hen ervaren dat zij invloed hebben. 

Het lesmateriaal van Planeet in Actie is direct inzetbaar in PO, VO en MBO en sluit aan bij de SLO-kerndoelen en de Sustainable Development Goals (SDG’s). Door de praktische insteek kunnen docenten direct aan de slag met thema’s als natuur, voeding en energie. 

Docenten en schooldirecties zijn positief over de toegankelijkheid van het lesmateriaal. Leerlingen ervaren dat burgerschap en duurzaamheid niet saai zijn, maar juist leuk en relevant. 

 
Kort samengevat:
– Burgerschapsles op school draait om vaardigheden en houding, niet alleen om kennis.   
– Leerlingen leren omgaan met groepsdruk, meningsverschillen en eigen keuzes.   
– Praktische werkvormen zorgen voor betrokkenheid en blijvende inzichten.   
– Zo wordt burgerschap concreet, relevant en toekomstgericht. 

Onze leskisten zijn gratis beschikbaar. Benieuwd hoe dit er in jouw klas uitziet? Bekijk het lesmateriaal van Planeet in Actie.